Przeglądy okresowe żurawi pokładowych wykonuje się co 12 miesięcy w formie rocznego przeglądu technicznego oraz co 5 lat podczas pełnych prób obciążeniowych, które potwierdzają wytrzymałość konstrukcji i bezpieczeństwo pracy urządzenia. Żurawie pracują pod dużymi obciążeniami i są narażone na korozję, zmęczenie materiału i przeciążenia, dlatego ich stan musi być regularnie oceniany zgodnie z wymaganiami klasyfikacyjnymi i dokumentacją producenta. Dodatkowe przeglądy wykonuje się po uszkodzeniach, przeciążeniach, wyciekach hydrauliki, nienaturalnych odgłosach lub innych zdarzeniach mogących wpływać na bezpieczeństwo pracy.
Dlaczego żurawie pokładowe wymagają regularnych przeglądów?
Żurawie pokładowe podlegają kilku poziomom kontroli: codziennym oględzinom przed użyciem, przeglądom operacyjnym co kilka tygodni lub miesięcy, corocznym przeglądom szczegółowym oraz próbom obciążeniowym wykonywanym zazwyczaj co 5 lat. Wynika to z charakteru pracy tych urządzeń – podnoszą duże ładunki, pracują na otwartym pokładzie, poddawane są korozji, zmęczeniu materiału i przeciążeniom dynamicznym. Każdy nieprawidłowy ruch, zatrzymanie czy nadmierne drgania mogą mieć bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo załogi i ładunku.
Rola żurawi w operacjach pokładowych
Żurawie pokładowe są kluczowe dla operacji ładunkowych, prac serwisowych i obsługi wyposażenia pokładowego, dlatego każda przerwa w ich pracy natychmiast wpływa na eksploatację statku. Wykorzystuje się je nie tylko do przeładunku, ale także do obsługi łodzi roboczych, elementów offshore czy wyposażenia pomocniczego. Oznacza to częste cykle podnoszenia i opuszczania ładunku, pracę przy zmiennych promieniach wysięgnika i w różnych warunkach pogodowych. Przeciążenia powstają nie tylko przy maksymalnych ładunkach, ale także przy kołysaniu jednostki i działaniu wiatru na ładunek.
Obciążenia, które przyspieszają zużycie
Na tempo zużycia żurawia wpływają obciążenia statyczne, dynamiczne oraz warunki środowiskowe, w jakich pracuje urządzenie. Praca przy maksymalnych udźwigach, częste wykorzystanie skrajnych zasięgów wysięgnika, praca w sztormowych warunkach i duża liczba cykli operacyjnych powodują przyspieszone zmęczenie materiału. Stałe działanie wilgoci, mgły solnej i wahań temperatury sprzyja korozji konstrukcji, sworzni i łożysk. Żurawie na jednostkach intensywnie przeładunkowych wymagają nie tylko obowiązkowych przeglądów rocznych i pięcioletnich, ale także częstszych przeglądów operacyjnych, planowanych przez armatora.
Kiedy zgodnie z przepisami wykonuje się przeglądy okresowe żurawi pokładowych?
Standardowo żurawie pokładowe przechodzą: coroczny szczegółowy przegląd (co 12 miesięcy) oraz próbę obciążeniową z pełnym retestem konstrukcji i mechanizmów co 5 lat. Przegląd roczny obejmuje szczegółową ocenę stanu mechanizmów, lin, haków, sworzni, łożysk, układu obrotu, hydrauliki oraz urządzeń zabezpieczających. Raz na pięć lat wykonuje się badanie obciążeniowe żurawia (proof load / load test) z obciążeniem przekraczającym roboczy udźwig, aby potwierdzić wytrzymałość konstrukcji oraz jakość mocowania do pokładu.
Dodatkowo armator może wprowadzać własne, bardziej rygorystyczne grafiki przeglądów – np. skrócić interwał dla żurawi pracujących w ciężkich warunkach offshore lub w rejonach o wysokim zasoleniu. Niezależnie od przyjętego harmonogramu wszystkie wykonane przeglądy i próby muszą być udokumentowane w rejestrze urządzeń dźwigowych.
Przeglądy roczne i okresowe (Annual / Periodical Survey)
Roczny przegląd żurawia pokładowego (Annual Survey) wykonuje się co 12 miesięcy i jest to podstawowa forma okresowej kontroli urządzeń dźwigowych na statku. Obejmuje szczegółowe oględziny konstrukcji, pomostów, wysięgnika, sworzni, łożysk i podstawy żurawia, a także ocenę stanu lin, haków i osprzętu. Sprawdza się działanie ograniczników, wyłączników krańcowych, wskaźników obciążenia oraz poprawność reakcji układów zabezpieczających przy przekroczeniu parametrów pracy. Kontroli podlegają także układy hydrauliczne – szczelność, ciśnienia robocze, stan przewodów i siłowników.
W ramach przeglądu rocznego często wykonuje się również testy funkcjonalne w typowych konfiguracjach roboczych, z użyciem ładunków zbliżonych do nominalnych. Celem jest potwierdzenie, że żuraw pracuje płynnie, bez nadmiernych drgań i niepokojących dźwięków oraz że wszystkie zabezpieczenia działają zgodnie z dokumentacją.
Badania obciążeniowe i testy funkcjonalne
Pełne badania obciążeniowe żurawi pokładowych wykonuje się zazwyczaj co 5 lat lub po większych naprawach, modyfikacjach czy wymianie kluczowych elementów konstrukcyjnych. W trakcie takiego przeglądu żuraw poddaje się działaniu ładunku przewyższającego bezpieczny udźwig roboczy (np. 1,1–1,25 × SWL, zgodnie z przepisami i dokumentacją), aby zweryfikować wytrzymałość konstrukcji, podstawy oraz mocowania do kadłuba. Próbę obciążeniową wykonuje się w różnych pozycjach wysięgnika, zwykle w najbardziej niekorzystnych promieniach, a żuraw utrzymuje testowe obciążenie przez określony czas.
Oprócz prób obciążeniowych przeprowadza się również testy funkcjonalne, które sprawdzają pracę napędów we wszystkich kierunkach – podnoszenie, opuszczanie, obrót, wychył wysięgnika – oraz działanie wszystkich urządzeń zabezpieczających.
Kontrole podczas remontów klasowych
Podczas remontów klasowych żurawie pokładowe podlegają rozszerzonej kontroli, która często łączy w sobie elementy przeglądu rocznego i pięcioletniej próby obciążeniowej. W tym czasie statek i tak przebywa w stoczni, więc można wykonać prace, których trudno byłoby dokonać podczas krótkich postojów eksploatacyjnych. Obejmuje to m.in. demontaż wybranych elementów, dokładną ocenę stanu sworzni, łożysk, połączeń spawanych oraz punktów mocowania żurawia do pokładu lub nadbudówki.
Najczęściej zużywające się elementy żurawi pokładowych
Żurawie pokładowe mają kilka grup podzespołów, które zużywają się szybciej niż pozostałe i to one najczęściej decydują o konieczności dodatkowych przeglądów. W ich przypadku istotne jest nie tylko trzymanie się rocznych i pięcioletnich interwałów, ale także reagowanie na objawy nadmiernego zużycia.
Lista elementów najbardziej narażonych na zużycie:
- Liny i osprzęt linowy – podlegają zmęczeniu materiału, korozji, przetarciom; często wymagają kontroli nawet częściej niż raz do roku.
- Bębny i rolki – zużycie rowków wpływa na stabilność prowadzenia liny; objawia się „skokami” podczas pracy.
- Łożyska obrotu – pracują przy dużych momentach; ich zużycie powoduje drgania i hałas przy obrocie.
- Sworznie i punkty obrotu – krytyczne dla bezpieczeństwa; ich korozja lub zużycie prowadzi do luzów w konstrukcji.
- Siłowniki i układy hydrauliczne – nieszczelności i spadki ciśnienia powodują nierówną pracę żurawia; to częsta przyczyna wyłączenia urządzenia z eksploatacji.
- Mechanizmy ograniczników i wyłączników krańcowych – muszą działać precyzyjnie; awarie zabezpieczeń są traktowane jako poważne ryzyko.
Jakie sytuacje wymuszają dodatkowe, natychmiastowe przeglądy żurawi?
Oprócz zaplanowanych przeglądów rocznych i pięcioletnich żurawie pokładowe wymagają natychmiastowej kontroli po każdym zdarzeniu, które mogło naruszyć ich wytrzymałość lub prawidłowe działanie. Dotyczy to m.in. uderzeń wysięgnikiem w stałe elementy, nagłych przeciążeń, zerwania ładunku, nietypowych odgłosów w trakcie pracy czy zauważalnych deformacji. W takich przypadkach nie wolno polegać wyłącznie na kalendarzu – urządzenie powinno zostać wyłączone z eksploatacji do czasu przeprowadzenia dodatkowej inspekcji przez kompetentną osobę. Natychmiastowy przegląd jest konieczny także po uszkodzeniach spowodowanych silnym sztormem, gdy żuraw pracował w skrajnych warunkach lub był narażony na nadmierne drgania i uderzenia fal. Podobnie jest w przypadku wycieków oleju z siłowników, nagłego spadku prędkości ruchu, „szarpania” przy podnoszeniu lub utraty płynności obrotu – takie objawy zawsze wymagają diagnostyki poza typowym harmonogramem.
Co obejmuje profesjonalny przegląd żurawia pokładowego?
Profesjonalny przegląd żurawia pokładowego obejmuje pełną diagnostykę mechaniczną, hydrauliczną i konstrukcyjną, a także testy zabezpieczeń i próbę pracy pod obciążeniem.
Najczęściej wykonywane czynności to:
- kontrola konstrukcji wysięgnika, podstawy i mocowania,
- pomiary luzów sworzni, osi i łożysk,
- ocena stanu lin, haków, rolek i bębnów,
- testy działania ograniczników momentu i wyłączników krańcowych,
- sprawdzenie ciśnienia, przepływu i szczelności układu hydraulicznego,
- przegląd układów sterowania i zabezpieczeń przeciążeniowych,
- próby funkcjonalne we wszystkich kierunkach pracy,
- weryfikacja dokumentacji i aktualności świadectw urządzenia.
Taki przegląd pozwala ocenić realny stan techniczny żurawia i ustalić, czy urządzenie może przejść roczną lub pięcioletnią certyfikację.
